بررسی علمی افزایش اضطراب در شرایط پرتنش اجتماعی
مقدمه
اگر این روزها احساس میکنید اضطرابتان بیشتر شده، تمرکزتان کمتر است، خوابتان بههم ریخته یا مدام نگران آینده هستید، تنها نیستید. بسیاری از افراد در شرایط پرتنش اجتماعی، اقتصادی یا سیاسی دچار افزایش اضطراب میشوند؛ حتی اگر در ظاهر زندگیشان تغییر بزرگی رخ نداده باشد.
به گفتهی دکتر شبنم طلوعی، افزایش اضطراب در چنین دورههایی واکنشی طبیعیِ سیستم عصبی به احساس ناامنی و بیثباتی محیط است. وقتی ذهن حس کند آینده قابل پیشبینی نیست، وارد حالت آمادهباش میشود.
چرا شرایط اجتماعی پرتنش اضطراب را تشدید میکند؟
۱. احساس ناامنی روانی
انسان برای آرامش به پیشبینیپذیری نیاز دارد. اخبار نگرانکننده و فضای بیثبات، احساس امنیت درونی را کاهش میدهد.
۲. فعال شدن سیستم هشدار مغز
مغز در مواجهه با تهدید، آمیگدالا را فعال میکند. در شرایط تنش مداوم، این سیستم بیشفعال میشود و فرد حتی بدون خطر مستقیم، دچار دلشوره میشود.
۳. فاجعهسازی ذهنی
در شرایط ابهام، ذهن تمایل دارد بدترین سناریو را تصور کند. این فرایند که در روانشناسی «Catastrophizing» نام دارد، اضطراب را چند برابر میکند.
۴. نشخوار فکری
تکرار ذهنی اخبار و سناریوهای منفی باعث خستگی شناختی و افزایش نگرانی میشود.
نشانههای افزایش اضطراب در این روزها
- تپش قلب و تنش عضلانی
- بیخوابی یا خواب سطحی
- تحریکپذیری و زودرنجی
- کاهش تمرکز
- نگرانی مداوم درباره آینده
- احساس خستگی روانی
اگر این نشانهها چند هفته ادامه پیدا کنند، نیاز به توجه جدی دارند.
چرا حتی وقتی زندگی شخصیام تغییر نکرده، مضطربم؟
دکتر شبنم طلوعی توضیح میدهد که اضطراب فقط ناشی از خطر مستقیم نیست؛ بلکه «ادراک خطر» نقش مهمتری دارد. حتی قرار گرفتن مداوم در معرض اخبار منفی میتواند مغز را متقاعد کند که در شرایط تهدید قرار داریم.
سیستم عصبی تفاوت چندانی بین خطر واقعی و خطر ادراکشده قائل نمیشود.
چگونه اضطراب این روزها را مدیریت کنیم؟
محدود کردن مصرف اخبار
قرار گرفتن مداوم در معرض اخبار، سیستم عصبی را خسته میکند.
بازگرداندن حس کنترل
تمرکز بر کارهایی که در کنترل شماست، احساس ثبات ایجاد میکند.
تنظیم بدن برای آرامسازی ذهن
تنفس عمیق، خواب کافی و فعالیت بدنی، پاسخ استرس را کاهش میدهند.
توقف نشخوار فکری
نوشتن نگرانیها و زمانبندی مشخص برای فکر کردن به آنها کمککننده است.
مراجعه به روانشناس
اگر اضطراب عملکرد روزانه را مختل کرده، دریافت کمک حرفهای ضروری است.
جمعبندی
افزایش اضطراب در شرایط پرتنش اجتماعی، واکنشی طبیعی اما قابل مدیریت است. آگاهی از سازوکارهای مغز و یادگیری مهارتهای تنظیم هیجان میتواند از تبدیل اضطراب موقتی به اختلال مزمن جلوگیری کند.
