خرافات (جمع واژه عربی خرافه) به معنی اعتقاد غیرمنطقی و ثابت نشده به تأثیر امور ماورای طبیعت در امور طبیعی و به عبارت دیگر، هر نوع پندار عجیب برای مردم عوام است. معمولاً خرافات ریشه در گرایشهای درونی یا باطنی در زندگی بشر داشتهاند و به مرور تبدیل به خرافه شدهاند. آنچه مورد اتفاق فیلسوفان است این است که هیچ تعریف مشخص و همه پسندی دربارهٔ خرافه وجود ندارد و تعریفی که از خرافه به معنای امر موهوم در ذهن مردم است بسیار نا مشخص و گنگ به نظر میرسد.
واژه خرافه از عربی گرفته شدهاست؛ در روایتی از محمد، پیامبر مسلمانان، نقل شدهاست که خرافه مردی از قبایل یمن بود و مدتی توسط اجنه ربوده شد و پس از مدتی به قبیله اش بازگشت و هنگامی که رویدادهای عجیب از زندگی جنیان را بیان میکرد، در میان اعراب به شهرت رسید. در عربی، به هر سخن عجیب که از عالمی غیر از عالم بشری و علم و تجربه انسانی آگاهی میداد، حدیث خرافه میگویند.
خرافات و دین
افراد معتقد به دین (هر دینی) باور دارند که خرافات شامل عقاید دینی و مذهبی نمیشود چرا که از دستورها خدا و پیامبران گرفته شده، اما بسیاری از اندیشمندان و عقل گرایان بر این باورند هرگونه عقیده دینی و مذهبی هم میتواند خرافه باشد.
در دین اسلام ریشه خرافات در ضعف ایمان دانسته شدهاست و نقل شدهاست اگر میزان ایمان و اعتقاد به پروردگار در فرد کم شود به همان اندازه میزان میل به خرافات در او بیشتر میشود، و چه بسا افرادی که با باور خرافات غلط زیانهای شدید و گاهن غیرقابل جبرانی دیدهاند.
و همچنین پیامبران برای مبارزه با خرافات دلایلی منطقی برای مردم میاوردند و آنها را به اندیشه ورزی و تفکر دعوت می کردند و پیامبران آنها را به جای پرستش بت ها و عقاید غلط به پرستش خداوند یکتا دعوت می کرد.
برخی خرافات معمول
زنبور: اگر زنبور در خانهای وارد شد، به این معنی است که به زودی مهمان برای آن خانه میآید.
پرنده: وارد شدن پرنده در خانهای، نشانهٔ مرگ است.
سیزده: در بیشتر هتلها اتاقی به شماره ۱۳ وجود ندارد یا در آسمان خراشها آسانسور از طبقه دوازده به چهارده میرود.
نمک:در برخی جوامع غربی، برای در امان ماندن از خطر شیاطین مردم بر روی شانهٔ چپ خود مقداری نمک میپاشند، در جوامع اسلامی نیز برخی بر این باورند پاشیدن مقداری نمک در اطراف خانه اجنّه را دور میکند.
شکستن آینه: بنا بر برخی باورهای سنتی اگر کسی شیئی را که تصویرش در آن است مخدوش کند، هفت سال بدبیاری میآورد.
خالکوبی دریانوردان:بعضی از دریانوردان اعتقاد دارند که خال کوبی کردن بدن، آن هارا در برابر خطرهای دریا حفظ میکند.
وزغهای دزدان انگلیسی:در گذشته، دزدهای انگلیس گمان میکردند که اگر هنگام دزدی قلب وزغ را در جیب خود بگذارند هیچگاه دستگیر نمیشوند.
سوت زدن در روسیه:روسها معتقدند که اگر کسی در یک محیط سر بسته سوت بزند، همه پولش را از دست میدهد؛ بنابراین شما در روسیه هرگز کسی را نمیبینید که در فضای سر بسته سوت بزند!
خوش شانسی با نعل اسب: اکثر جوامع غربی و برخی جوامع شرقی بر این باورند که نعل اسب باعث خوش شانسی میشود، برخی مغازه داران(حتی در ایران)درِ ورودی مغازه خود نعل اسب زدهاند تا موجب افزایش مشتری شود.
رد شدن از زیر نردبان: از رایجترین خرافات جهانی،این است که اگر از زیر نردبان رد شوید بدشانسی خواهد آورید.
زدن به تخته: فرد پس از آنکه یک موضوع مورد علاقهاش به وقوع پیوست یا سخن مثبتی در رابطه به خود بر زبان آورد یا در رابطه با مرگ شخص دیگری چیزی گفت، برای دوری از بدیمنی قضا و قدر، با دست به یک تکه چوب میزند یا آن را لمس میکند.
اصلیترین دلیل شکلگیری خرافات چیست:
یکی از مهمترین دلایل شکل گیری خرافات، کمبود اطلاعات و در بسیاری از موارد نداشتن آگاهی درباره مسائل مختلف است که خود باعث رقم خوردن چنین اموری میشود.
به طور معمول خرافات در شرایط روی دادن یک اتفاق خاص یا در حالت استقبال از یک رویداد احتمالی به وقوع میپیوندد و در مورد اتفاقات پیشبینی نشده مطرح میشود و هیچ استدلال عقلی و منطقی نیز آن را نخواهد پذیرفت.
در بسیاری از موارد، خیلی از انسانهایی که حتی خود را خرافی نمیدانند، در شرایط رو به رو شدن با خرافات، در مورد قبول کردن و یا قبول نکردن آن دچار تردید میشوند و حتی ممکن است با پذیرش چنین موضوعاتی، به وادی خرافه پرستی گام بگذارند.
موضوع مهمی که درباره خرافات میتوان به آن اشاره کرد، این است که، چون خرافات پایه علمی ندارد، نمیتوان آن را رد و یا اثبات کرد به همین جهت چنین موضوعهایی به طور معمول خود را در شرایط بحرانی به ویژه در عرصه اجتماع نشان میدهند.
براساس تحقیقهایی که تاکنون در جوامع مختلف صورت گرفته، به نظر میرسد باورها و عقاید خرافی در میان مردمان آفریقا شیوع بیشتر و سیطره وسیع تری دارد و هرچقدر از کشورهای آفریقایی فاصله بیشتری میگیریم، رد پای کم رنگ تری از خرافات و باورهای خرافی را مشاهده میکنیم.
نکتهای که در راستای ترویج خرافات در کشورمای مختلف و در میان مردمانی از دیار مختلف میتوان به آن اشاره کرد، این است که هرچقدر سطح فرهنگ یک ملت پایینتر باشد، میزان شیوع خرافات در بین افراد آن جامعه نیز بیشتر است چراکه خرافه و باورهای خرافی از جهل و نداشتن آگاهی سرچشمه میگیرد. بنابراین هرچقدر برخی افراد با جهل خود درگیر باشند، به میزان بیشتری با باورهای خرافی انس و الفت پیدا میکنند.
اگر کنجکاو هستید تا با گوشه ای از باورهای نادرست مردم در فرهنگ های مختلف جهان آشنا شوید، پیشنهاد می کنیم ادامه مطلب را از نظر بگذرانید!
هند: گرفتن ناخن ها در شب
یکی از خرافه های کشور هند این است که می گویند اگر در شب ناخن های خود را بگیرید، اصلا خوب نیست و بد شانسی می آورد. همچنین هندی ها معتقدند در روز شنبه نباید موهای سر را کوتاه کرد.
روسیه: قرار دادن بطری خالی روی زمین
روس ها اعتقاد دارند که اگر بطری های خالی را روی زمین بگذارید، خوش شانسی می آورد. این باور از افسانه ای مربوط به سربازان روسیه در قرن ۱۹ میلادی گرفته شده است.
ترکیه: جویدن آدامس در شب
بر اساس افسانه های ترکی، اگر کسی در شب آدامس بجود، گویی گوشت بدن مرده را می خورد. به همین خاطر، در ترکیه مردم به شدت توصیه و تاکید دارند که هرگز پس از تاریک شدن هوا آدامس نجوید.
انگلستان: بیان واژه «خرگوش» در اولین روز از هر ماه
در انگلستان مردم برای خوش شانسی، در اولین روز از هر ماه کلمه «خرگوش» را به زبان می آورند. این رسم تقریبا دویست سال است که در این کشور انگلیسی رواج دارد و گفته می شود از قرن ۱۹ شکل گرفته است.
بر اساس افسانه ها، اگر نخستین واژه ای که در اول صبحِ نخستین روز از هر ماه به زبان می آورید، «خرگوش خرگوش» باشد، در ادامه ماه بسیار خوش شانس خواهید بود. اگر به هر دلیلی اول صبح یادتان رفت این عبارت را به زبان بیاورید، می توانید شب پیش از رفتن به رختخواب، «شوگرخ شوگرخ» (برعکس واژه خرگوش) را تکرار کنید.
برزیل: رها کردن کیف پول یا کیف دستی روی زمین
در برزیل مردم اعتقاد دارند که اگر کیف پول یا کیف دستی خود را روی زمین رها کنید یا جا بگذارید، دچار بد شانسی مالی خواهید شد. این باور در دیگر کشورهای آمریکای جنوبی و فیلیپین نیز رواج دارد. همچنین، چینی ها هم معتقدند با جا ماندن کیف روی زمین، برکت از خانه می رود، بر ارزش و اهمیت کیف تاکید می کنند.
دلیل این اعتقاد شاید این باشد که وقتی کیف را روی زمین می گذارید، یعنی پول را بی ارزش خوانده اید.
صربستان: آب پاشیدن پشت سر مسافر
در صربستان، مردم پشت سر مسافر و عزیزانی که قرار است چند روزی خانه را ترک کنند، برای او آرزوی خوش یمنی و سلامت می کنند. آب به دلیل روشنایی و جاری بودن، خوش یمن بشمار می رود.
در ایران هم ما پشت سر فردی که به سفر می رود آب می پاشیم تا سالم و سلامت به مقصد رسیده و دوباره زود به نزد ما بازگردد.
پرتغال: بهعقب راه رفتن
برخی از مردم کشور پرتغال تصور می کنند که عقبعقب راه رفتن به هیچ عنوان خوش یمن نیست و باور دارند با این کار شیطان متوجه می شود که شما کجا هستید و به کجا می خواهید بروید.
ژاپن: مخفی کردن انگشت شست در دست در گورستان
در ژاپن، مردم اغلب انگشتان شست خود را درون مشتشان مخفی می کنند. دلیلش این است که انگشت شست در این کشور «انگشت والدین» نام دارد و بر اساس افسانه ها، هنگامی که در گورستان راه می روید، باید این انگشت را درون دست تا و مخفی کنید تا به این طریق از پدر و مادر خود محافظت کرده و از مرگ آن ها پیشگیری کنید.
آلمان: آب نوشیدن به سلامتی کسی
آلمانی ها معتقدند اگر یک لیوان آب را به سلامتی کسی بنوشید، در واقع بد یمنی و حتی مرگ را برای او آرزو کرده اید. این باور ژرمن ها در یونان باستان ریشه دارد. بر اساس افسانه های یونانی، ارواح مردگان عموما از رودخانه Lethe آب می نوشند، رودی که به الهه فراموشی نسبت داده می شود. پس از نوشیدن از آب رودخانه، ارواح، پیش از ورود به دنیای اموات زندگی خود روی زمین را فراموش می کنند.
سوئد: درج حروف A یا K روی درپوش چاله های شهری
کمتر کسی به نقش و نوشته های درج شده روی درپوش های چاه های شهری دقت می کند، اما سوئدی اعتقاد دارند که حروف درج شده روی آن ها می تواند موجب خوش شانسی یا بدشانسی بشود. درپوش هایی که روی آن ها K حک شده، موجب خوش شانسی می شوند زیرا حرف آغازین واژه سوئدی به مفهوم «عشق» است.
درست برعکس، اگر حرف A روی درپوش نوشته شده باشد مفهوم خوبی ندارد و می گویند موجب بدیمنی است. حرف آ آغازگر واژه ای سوئدی به مفهوم «شکستن قلب» است.
اما در واقعیت، حرف “K” سرواژهی kallvatten یعنی آب تمیز و “A” سرواژهی avloppsvatten به مفهوم فاضلاب است.
کشور رواندا: خوردن گوشت بز توسط زنان
در کشور رواندا اعتقاد دارند که زنان نباید گوشت بز مصرف کنند زیرا موجب توقف رشد موها و لجاجت و خیرهسری می شود. البته برخی می گویند که این خرافه را مردان باب کرده اند تا خودشان به تنهایی گوشت های بز را میل کنند.
چین: شماره۴
برخی از مردم در کشور چین از عدد ۴ گریزان هستند. همان طور که برخی از ایرانی ها عدد ۱۳ را نحس می دانند، عدد ۴ برای چینی ها شوم و بد یمن است. دلیلش هم این است که تلفظ عدد ۴ به زبان چینی، به آوای واژه «مرگ» تشابه زیادی دارد و به همین خاطر چندان از این رقم خوششان نمی آید.
روسیه: گل زرد
همانند همه کشورهای جهان، اهدای گل به فرد موردعلاقه تان، نشانه عشق و محبت است. اما روس ها اعتقاد دارند که گل زرد چندان خوش یمن نیست و می تواند باعث جدایی و خیانت دو دلداده به هم و حتی مرگ یکی از آن ها بشود. به همین خاطر، در این کشور هرگز دو نفر به هم گل زرد هدیه نمی دهند.
مصر: باز و بسته کردن قیچی بدون اینکه چیزی با آن برش دهید
در مصر، خرافات متعددی در رابطه با قیچی وجود دارد. اول اینکه، اگر قیچی را بدون بریدن چیزی، چند بار باز بسته کنید، نشانه خوبی نیست و ممکن است دعوا راه بیفتد یا مثلا می گویند اگر قیچی را باز در جایی رها کنید، بد شانسی می آورد.
هر دو خرافه رایج در مصر در ایران نیز وجود دارد و مادربزرگ ها همیشه تاکید داشتند که قیچی را باید بسته و سرجایش بگذارید تا ناراحتی به خانه نیاورد.
کره جنوبی: خوابیدن در اتاقی که پنکه روشن است
مرگ با پنکه یکی از کابوس های شهروندان کره جنوبی به شمار می رود. به همین خاطر آن ها هرگز در اتاقی در بسته که در آن پنکه روشن است نمی خوابند. آن ها تصور می کنند اگر فردی برای زمان طولانی در مقابل باد پنکه دراز بکشد، دچار کاهش دمای بدن، از دست رفتن آب بدن و حتی خفگی می شود.
ایتالیا: نوشتن نامه عاشقانه به ژولیت
سال هاست که مردم به ورونا سفر می کنند تا نامه های عاشقانه خود را برای ژولیت ارسال کنند. آن ها اعتقاد دارند که این کار برای عشقشان خوش شانسی به دنبال خواهد داشت. عاشقان دلباخته همچنین می توانند از خانه باستانی Casa di Giulietta که از قرن ۱۴ میلادی برجا مانده دیدن کنند که اکنون به موزه تبدیل شده است.
گفته می شود که این خانه الهام بخش شکسپیر برای خلق داستان عاشقانه رومئو و ژولیت بوده است.
اسپانیا: خوردن انگور در روز سال نو
مردم اسپانیا در نیمه شب سال نو، ۱۲ حبه انگور در دهان خود می گذارند تا بدین طریق، بدشانسی و ناراحتی را از ۱۲ ماه سال زندگی خود در سال جدید دور کنند. آن ها معتقدند که خوردن انگور موجب خوش شانسی می شود.
آمریکا: سکه های شانس
پیدا کردن سکه مخصوصا اگر روی سکه رو به بالا باشد، در آمریکا نشانه خوش شانسی است. آمریکایی ها می گویند وقتی یک سکه روی زمین دیدی، آن را بردار تا در تمام طول روز شانس با تو یار باشد.